به بهانه پنجاهمین سالگرد تاسیس گروه هنری ارحام


به بهانه پنجاهمین سالگرد تاسیس گروه هنری ارحام

 

 

شهاب غزالی بازیگر ، کارگردان و مدرس تئاتر، دغدغه هایش درباره پیشینه تئاتر اصفهان را بهانه شروع تحقیقی گستره کرده و انگیزه اصلی او در این رابطه را وجود پدرش حسین غزالی  گوینده پیشکسوت رادیو می داند ، زیرا که او سالها مدیر روابط عمومی گروه هنری ارحام و از دوستان صمیمی مرحوم ارحام صدر بود.
انگیزه او از آنجا بیشتر شد که به مستنداتی که از پدر بود دست پیدا کرد  و پیوند خود را با آن دوران برقرار کرد،مستندات انتشاراتی و تبلیغاتی شامل عکس، آفیش ،پوستر ،بروشور و اعلام برنامه های صوتی نمایش ها و مکتوبات زیاد دیگری که توسط پدرش تهیه و تنظیم می شد وتا امروزنزد او محفوظ مانده است.

غزالی که سرپرستی گروه تئاتر شهرزاد را در اصفهان بر عهده دارداین مستندات را دستمایه خود قرار داد وبه همراهی برخی از اعضای گروهش تحقیقی گسترده را شروع کرد که در چندین مطلب سلسله وار آن را می خوانیم.

 

در دهه‌های چهل و پنجاه،میهمانان شهر اصفهان قبل از اینکه به دیدن «منارجنبان» بروند،با اشتیاقی وصف‌ناپذیر به دیدار «گروه هنری ارحام صدر» می‌شتافتند که به ویژه در تابستان،در یک آمفی تئاتر روباز و در فضایی مفرح و با نشاط،با حال و هوای خاصی اجرا می‌شد و حدود دو ساعتموجبات خنده و شادی وتنوع و سرگرمی را فراهم می‌ساخت،ضمن آنکه مواردی از مسائل مبتلا به جامعه و مردم را در قالبی از طنز و شوخی ارائه می‌کرد.تئاتری که پایه گذار آن خود ارحام‌صدر بود،با سبک و سیاق خاص، گویش اصیل و بداهه پردازی هنرمندانه.

*ویژگی «تئاتر مکتب اصفهان»

ویژگی این نوع تئاتر،در عنوانی که معمولا در تابلوی در ورودی آن نوشته می‌شد«تئاتر کمدی انتقادی»بود.تئاتر که مفاهیم و مضامین آن از مردم کوچه و بازار و دغدغه‌های زندگی روزمره آنها گرفته می‌شد،و با شهامت و شجاعتی‌خاص به زبان عامیانه و با سادگی و صداقت باورپذیری،در یک قالب منطقی از شوخی و مزاح  بیان می‌شد. بد نست که به سابقه‌ی این تئاتر که که بعد از رفتن زنده‌یاد «رضا ارحام‌صدر»،به فراموشی گرایید،نگاهی نوستالژیک داشته باشیم و اینکه احیای این تئاتر اگر به دور از تقلید از سبک «ارحام‌صدر» انجام گیرد چگونه می‌تواند در رونق تئاتر شهر اصفهان که روزگاری به شهر تئاترها معروف بود،مؤثر باشد.

*پایه گذاران «تئاتر مکتب اصیل اصفهان»

حسین غزالی از دهه‌های 20 تا 40 می گوید که تئاترهای متعددی در اصفهان فعالیت داشتند.«تئاتر المپ» که پیش از آن در جلفا به زبان ارمنی برنامه اجرا می‌کرد،در محل فعلی «سینما همایون»(پاساژ مقابل مدرسه چهارباغ) به عنوان دوره دوم فعالیت خود،با نام تئاتر ستاره صبح شکل می‌گیرد. با جذب چندتن از بازیگران قدیمی به زبان فارسی برنامه اجرا می‌کند.سپس به سالن سینمایی که در کنار ساختمان فعلی شهرداری اصفهان قرار داشت و در آن زمان کوچه‌ای بود به نام جهانبانی و اینک فضای سبز سقف نمایشگاه نصف‌جهان و پارکینگ شهرداری است،نقل مکان می‌کند و با نام «تئاترسپاهان» به سرپرستی زنده‌یاد «ناصر فرهمند» به فعالیت ‌می‌پردازد.«ارحام‌صدر» که از 18 سالگی در نمایش‌نامه‌های مدرسه‌ای ایفاس نقش کرده بود.برای نخستین بار در این تئاتر بر روی صحنه می‌رود.در این میان «میرزا محمد کازرونی» ثروتمند معروف آن زمان در کنار پاساژی که برادرش در چهارباغ احداث کرد که هنوز هم باقیست،زمینی را برای احداث یک سالن تئاتر اختصاص می‌دهد.( این زمین که سرنوشت جالبی هم دارد در حال حاضر در کوچه سپاهان و روبروی سینما سپاهان قرار گرفته است )با اختصاص زمین مذکور به تئاتر،یکی از بستگان «ارحام‌صدر» به توصه‌ی او بانی تأسیس تئاتر می‌شود. «علی صدری» کامیون خود را به فروش می‌رساند و هنرمندان جوان آن روزگار را با اشتیاق به کار(گل) وامی‌دارد، آنها نیز با عشق و امید و آرمانگرایی خاصی شبانه روز فعالیت می‌کنند تا اولین تئاتر حرفه‌ای اصفهان در سال 1323 به وجود آید. این تئاتر با نام «سپاهان» افتتاح می‌شود و همه‌ی هنرمندانی که در «تئاتر سپاهان» فعالیت داشتند به این تئاتر که دارای دوسالن زمستانی و تابستانی بود نقل مکان می‌کنند. در این زمان مدیریت اداری تئاتر با «علی صدری» و مدیریت فنی و هنری آن با «ناصر فرهمند» بود.یک‌سال بعد میان «علی صدری» و «ناصرفرهمند» در مورد مسائل مالی و اجرایی اختلاف ایجاد می‌شود،و «ناصرفرهمند» با گزینش گروهی از بازیگران قدیمی تئاتر و همراه با آنان،مجددا به سالن کنار شهرداری بازمی‌گردند و با نام «تئاتر اصفهان» فعالیت خود را به صورت مستقل از سر می‌گیرد.اما «ارحام‌صدر» همچنان در تئاتر سپاهان می‌ماند.(تئاتراصفهان بعدها در کنار پاساژ محمودیه در ابتدای چهارباغ عباسی که در حال حاضر به پارک هشت بهشت پیوسته، مستقر می‌شود). در این دوران 2 تئاتر حرفه‌ای «سپاهان» و «اصفهان» با دو گروه از بازیگران پیشکسوت و قدیمی، تئاتر مکتب اصفهان (کمدی‌انتقادی)را که مبتکر و مبدع آن «رضاارحام‌صدر» بود را پی ریزی و پایه‌گذاری می‌کنند.در همین زمان تئاتر المپ به صورت فصلی همچنان فعال است و تئاتر دیگری نیز به نام تئاتر فردوسی در خیابان طالقانی در محل ساختمان اتحادیه‌ی کارگران آن زمان(که با احداث خیابان طیب تخریب شد)به تماشاخانه‌های اصفهان می‌پیونددو نقطه‌ی اوج و دوران طلایی در تئاتر اصفهان از همین دوران آغاز می‌شود.در این مقطع «رضاارحام‌صدر»به عنوان بازیگر نخست «تئاتر سپاهان» و «ناصرفرهمند» به عنوان بازیگر نخست «تئاتر اصفهان» با یکدیگر رقابتی تنگاتنگ دارند.و بعداز یکی دو سال این دو هنرمند آنچنان محبوبیت،معروفیت و مقبولیتی در میان تماشاگران تئاتر پیدا می‌کنند که اگر نام آنها بر روی تابلوی تبلیغاتی تئاتر که معمولا سر خیابان اصلی نصب می‌کردند،نوشته نمی‌شد، دو سوم سالن تئاتر خالی می‌ماند. نوشتن نام بازیگر اول تئاتر بر روی تابلوهای تبلیغاتی از آن زمان مرسوم شد. بعداز مدتی به دلایل مالی«ناصرفرهمند» تئاتر خود را به یک کمدین مشهور و یک گروه آتراکسیون (که کارشان رقص و آواز و پیش‌پرده‌خوانی بود) اجاره داد و خود خانه نشین شد.وی در سال 1349 و در سن 52 سالگی دارفانی را وداع گفت.روحش شاد. بادرگذشت شادروان «فرهمند»و در پی تعطیلی «تئاتر اصفهان» و به دنبال آن «تئاتر فردوسی» که به همان درد مبتلا شد،«ارحام‌صدر» یکه تاز تئاتر سنتی و اصیل اصفهان می‌شود،به طوریکه اگر نام او بر روی تابلوی تبلیغاتی تئاتر نوشته نمی‌شد آن نمایش‌نامه محکوم به شکست بود و بیش از چند شب دوام نمی‌آورد. متاسفانه قائم به شخص بودن این نمایش‌نامه‌ها یک شکاف دیگر به وجود آورد و ضربه‌ی تازه‌ای بر پیکره ئاتر اصفهان وارد کرد. در سال 1340 با جدایی «ارحام‌صدر » از «تئاتر سپاهان» و عدم توفیق مدیر آن در تامین بازیگرانی که توانایی جایگزینی «ارحام‌صدر» را داشته باشند،«تئاتر سپاهان» تعطیل شد و مالک آن «علی صدری» آن مکان را به دو سالن تابستانی و زمستانی سینما با نام «مولن روژ» تبدیل کرد.بنابر این از سال1340 تا سال 1343 هیچ تئاتری در اصفهان فعال نبود.

این مطلب در شماره 212 هفته نامه اسپادانا در تاریخ 1393/11/14 به چاپ رسید
ادامه این مطلب در شماره های بعدی این هفته نامه چاپ خواهد شد.

 

مطالب پیشنهادی :

نظرات بسته شده است .